जागतिक स्तरावर जैवविविधतेचा हॉटस्पॉट म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पश्चिम घाट परिसरातील समृद्ध आणि वैशिष्ट्यपूर्ण प्राणी संपत्तीचे दस्तऐवजीकरण, संवर्धन व अभ्यास यासाठी हे अत्याधुनिक वैज्ञानिक अधोसंरचना केंद्र उभारले जाणार आहे.
पुण्यातील भारतीय प्राणीशास्त्र सर्वेक्षण पश्चिम प्रादेशिक केंद्र येथे ‘वेस्टर्न घाट्स फॉना रिपॉझिटरी, संग्रहालय व सभागृह’ या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचा भूमिपूजन सोहळा पार पडला. धृती बॅनर्जी, संचालक, प्राणिशास्त्र सर्वेक्षण संस्था यांच्या हस्ते या प्रकल्पाचे उद्‌घाटन करण्यात आले.
या रिपॉझिटरीमध्ये वेस्टर्न घाटातून संकलित करण्यात आलेले लाखो मौल्यवान प्राणी नमुने सुरक्षितरीत्या जतन केले जाणार आहेत. कीटक, मॉलस्क, मासे, उभयचर, सरपटणारे प्राणी, पक्षी आणि सस्तन प्राणी यांसह विविध गटांतील प्रतिनिधिक नमुन्यांचा येथे समावेश असेल.
‘आधुनिक जतन तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने या नमुन्यांचे दीर्घकालीन संरक्षण सुनिश्चित केले जाईल. वर्गीकरण आणि सिस्टेमॅटिक संशोधनासाठी हे नमुने आधारस्तंभ ठरतील,’ असे डॉ. बॅनर्जी यांनी सांगितले. तसेच, प्राणिवैविध्य विषयात शिक्षण व करिअर करू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी हे केंद्र मार्गदर्शक ठरेल, असेही त्यांनी नमूद केले.
हे केंद्र वर्गीकरण व सिस्टेमॅटिक संशोधनासाठी भक्कम पाया उभा करेल. जैवविविधता मूल्यांकन व संवर्धन धोरणांसाठी संदर्भ केंद्र म्हणून कार्य करेल. दुर्मिळ, स्थानिक (एन्डेमिक) व संकटग्रस्त प्रजातींचे शास्त्रीय दस्तऐवजीकरण सुलभ करेल. जागतिक पातळीवर उपलब्ध होईल असे डिजिटल माहितीभांडार (डेटाबेस) विकसित करेल. विद्यार्थी, संशोधक व सर्वसामान्यांसाठी शैक्षणिक व प्रदर्शनीय सुविधा उपलब्ध करून देत विज्ञान प्रसार आणि जैवविविधता संवर्धनाबाबत जनजागृती वाढवेल.
वासुदेव त्रिपाठी, (शास्त्रज्ञ-ई व प्रभारी अधिकारी) यांनी सांगितले की, “हे फॉना रिपॉझिटरी राष्ट्रीय जैवविविधता दस्तऐवजीकरण कार्यक्रमांना बळकटी देईल आणि संवर्धन नियोजनासाठी भक्कम वैज्ञानिक पुरावे उपलब्ध करून देईल.”
वन्यजीव न्यायवैद्यक सहाय्य केंद्र उभारणार!
या केंद्रात ‘वन्यजीव न्यायवैद्यक सहाय्य सुविधा’ देखील कार्यरत राहणार आहे. जप्त करण्यात आलेल्या वन्यजीव नमुन्यांची ओळख पटविणे व सल्ला देणे यासाठी ही सुविधा मदत करेल. महाराष्ट्र पोलिस, वन विभाग, सीमाशुल्क विभाग आदी अंमलबजावणी यंत्रणांना या माध्यमातून सहकार्य केले जाणार आहे.
