वाढत्या वायू प्रदूषणाने पुणेकरांचा श्‍वास गुदमरत असताना महापालिका मात्र ‘आकड्यांच्या खेळात’ गुंतल्याचे स्पष्ट झाले आहे. हवेत वाढणाऱ्या विषारी घटकांवर आळा घालण्यासाठी ठोस आणि कठोर उपाययोजना अपेक्षित असताना, महापालिकेच्या अर्थसंकल्पात केवळ ‘हवेची गुणवत्ता निर्देशांक’ (एक्युआय) मोजण्यापुरतीच मर्यादित भूमिका दिसून येते.
लाखो पुणेकरांच्या आरोग्याशी संबंध असलेल्या या गंभीर प्रश्नाकडे दुर्लक्ष करत प्रशासनाने ‘प्रदूषण कमी’ करण्याऐवजी ‘प्रदूषण मोजणे’ एवढ्यावरच समाधान मानले आहे. परिणामी, प्रदूषणाच्या विळख्यात अडकलेल्या पुण्यासाठी कृती आराखडा अपेक्षित असताना केवळ घोषणांचाच धुरळा उडाला आहे.
वाढत्या प्रदूषणाच्या पार्श्वभूमीवर पुणे शहर अधिक स्वच्छ, हरित आणि पर्यावरणपूरक करण्यासाठी अर्थसंकल्पात महत्त्वाकांक्षी उपक्रमांची घोषणा केली आहे. यात पर्यावरण संवर्धनासाठी प्रथमच स्वतंत्र आर्थिक तरतूद केली आहे. शहरातील हवेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी ‘एअर क्वॉलिटी मॉनिटरिंग सेन्सर’ बसविणार आहेत. नॅशनल क्लीन एअर प्रोग्रॅम अंतर्गत विविध विभागांमार्फत पर्यावरणाविषयी कामे करणार आहेत.
पर्यावरण संवर्धनात लोकसहभाग वाढविण्यासाठी नदी संवर्धन महोत्सव, संवाद-परिषद, प्रशिक्षण आणि जनजागृती कार्यक्रम आयोजित करणार आहेत. तसेच शहरातील टेकड्यांच्या संरक्षणासाठी राज्य वन विभागाच्या सहकार्याने संयुक्त वन व्यवस्थापन प्रकल्प राबविणार असून त्यामध्ये संरक्षक भिंती, वृक्षारोपण, पाणीसाठा आणि सुरक्षाव्यवस्थेचा समावेश असेल.
वायू प्रदूषण नियंत्रण यंत्रणा उभारणारशहरातील वाढत्या वायू प्रदूषणावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि हवा गुणवत्ता निर्देशांक सुधारण्यासाठी (एक्युआय) देशातील पहिली अत्याधुनिक वायू प्रदूषण नियंत्रण यंत्रणा सार्वजनिक-खासगी भागीदारी(पीपीपी) तत्त्वावर उभारणार आहे. या यंत्रणेद्वारे हवेच्या गुणवत्तेचे सातत्याने मोजमाप करून प्रदूषणाच्या पातळीवर लक्ष ठेवणार आहे. याद्वारे मिळणाऱ्या माहितीच्या आधारे आवश्यक प्रतिबंधात्मक उपाययोजना राबविणे शक्य होणार असल्याचे अर्थसंकल्पात म्हटले आहे.
पुणे होणार ‘तलावांचे शहर’पुण्याला ‘लेक सिटी’ म्हणून विकसित करण्यासाठी पहिल्या टप्प्यात पाषाण, मॉडेल कॉलनी आणि जांभूळवाडी येथील तलावांचे सुशोभीकरण करणार आहे. तलाव परिसरात पर्यावरण संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि नागरिकांसाठी आकर्षक सार्वजनिक जागांची निर्मिती केली जाणार आहे.
दुसऱ्या टप्प्यात मांगडेवाडी, कात्रज, धायरी आणि लोहगाव परिसरात हा प्रकल्प राबविणार आहे.एका वर्षात ५० लाख झाडे लावणारमहापालिकेने लोकसहभागातून एका वर्षात तब्बल ५० लाख झाडे लावण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. ‘शहरी जलयुक्त शिवार’ योजनेंतर्गत वेताळ टेकडी, पाचगाव पर्वती, वारजे, गंगाधाम, हडपसर, धानोरी या भागांमध्ये पाणी साठवण आणि भूजल पातळी वाढविण्यासाठी विशेष उपाययोजना करणार आहेत.
या सर्व उपक्रमांमुळे पुणेकरांना अधिक स्वच्छ हवा, हरित परिसर आणि पर्यावरणपूरक जीवनमान मिळण्यास मदत होणार आहे. तलावांचे सुशोभीकरण आणि वृक्षलागवडीमुळे शहरातील तापमान नियंत्रणात राहून जैवविविधतेला चालना मिळेल, तर जलयुक्त शिवार योजनेमुळे पाणीटंचाई कमी होण्यास मदत होणार आहे. परिणामी, पुणे शहर अधिक टिकाऊ आणि पर्यावरणस्नेही होण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल टाकणार आहे.
पर्यावरणासाठी काही तरतूदी
शहराच्या सौंदर्यात भर घालण्यासाठी आणि पर्यावरणपूरक ऊर्जेला प्रोत्साहन देण्यासाठी ‘सोलर फाउंटन’ उभारणार
इंद्रधनुष्य केंद्र हे ‘एक्स्पिरियन्स सेंटर’ म्हणून विकसित करणार
शहरातील वायू प्रदूषणाची माहिती मिळविण्यासाठी ‘एअर क्वॉलिटी मॉनिटरिंग सेन्सर’ बसविणे आणि केंद्रीकृत रिअल-टाइम मॉनिटरिंग सिस्टीमसाठी पाच कोटी रुपयांची तरतूद
हवा, ध्वनी आणि जल प्रदूषण चाचणी आणि गुणवत्ता तपासणीसाठी २५ लाखांची तरतूद
