भारतीय क्रिकेटचे भविष्य सुरक्षित हातात असल्याचे दिसत आहे. भारताच्या युवा संघाने नुकतेच शुक्रवारी (६ फेब्रुवारी) १९ वर्षांखालील वर्ल्ड कप २०२६ स्पर्धा (U19 World Cup) जिंकली.
भारताचे हे सहावे विश्वविजेतेपद आहे. पण भारताच्या या युवा संघाच्या यशात खेळाडूंच्या कामगिरीसोबतच पडद्यामागे काम करणाऱ्या सपोर्ट स्टाफचाही मोलाचा वाटा राहिला आहे.
त्यातही पुण्याचा एक ‘क्रिकेटिंग मास्टरमाईट’ आज भारचीय युवा क्रिकेटची मोठी ताकद आहे. हा मास्टरमाईंड म्हणजे हृषिकेश कानिटकर (Hrishikesh Kanitkar). ते या भारतीय संघासाठी खरेखुरे पडद्यामागील नायक ठरले आहेत.
हृषिकेश कानिटकर जवळपास गेल्या ४ वर्षांपासून १९ वर्षांखालील भारतीय संघाला मार्गदर्शन (Coach) करत आहेत. त्यांनी दुसऱ्यांदा मुख्य प्रशिक्षक म्हणून १९ वर्षांखालील वर्ल्ड कप जिंकला आहे. याआधी २०२२ मध्येही जेव्हा युवा भारतीय संघाने विश्वविजेतेपद जिंकले होते, तेव्हाही ते मुख्य प्रशिक्षक होते.
२०२४ च्या वर्ल्ड कपमध्येही भारतीय संघ त्यांच्या मार्गदर्शनात अंतिम सामन्यात पोहचला होता. त्यांच्यासह त्यांच्या सपोर्ट स्टाफचे भारताच्या यशात किती मोठे योगदान होते, हे वैभव सूर्यवंशी आणि आयुष म्हात्रे या खेळाडूंकडूनही ऐकायला मिळाले. त्यांनी सांगितले की गेल्या अनेक महिन्यांपासून हृषिकेश कानिटकर यांच्या नेतृत्वातील सपोर्ट स्टाफने खूप मेहनत घेतली आहे.
कोण आहेत हृषिकेश कानिटकर?
भारत आणि महाराष्ट्र संघाचे स्टार फलंदाज राहिलेल्या हृषिकेश कानिटकर यांचा जन्म पुण्यात १४ नोव्हेंबर १९७४ रोजी झाला. त्यांना क्रिकेटचे बाळकडू घरातूनच मिळाले होते. त्यांचे वडील हेमंत कानिटकर हे देखील भारतीय संघासाठी आणि महाराष्ट्र संघासाठी खेळले आहेत. हृषिकेश कानिटकर यांनी १९९४ मध्ये महाराष्ट्रासाठी मुंबईविरुद्ध रणजी ट्रॉफीमध्ये पदार्पण केले होते.
ते भारतीय संघासाठीही १९९७ चे २००० दरम्यान भारतीय संघासाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळले. त्यांनी २ कोटी आणि ३४ वनडे सामने भारतासाठी खेळले. त्यांचे आंतरराष्ट्रीय कारकिर्द फारशी मोठी नसली, तरी त्यांना देशांतर्गत क्रिकेटचा मोठा अनुभव आहे. त्यांनी महाराष्ट्र संघाचे नेतृत्वही केले. नंतर ते राजस्थान आणि मध्यप्रदेशसाठीही खेळले.
त्यांनी १४६ प्रथम श्रेणी सामन्यांत १०४०० धावा केल्या, ज्यात ३३ शतकांचा समावेश आहे. त्यांनी १२८ लिस्ट ए क्रिकेट सामन्यांमध्ये ६ शतकांसह ३५२६ धावा केल्या. ते पार्टटाईम गोलंदाजीही करायचे. त्यांनी भारतासाठी वनडेत १७ विकेट्सही घेतल्या. तसेच प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये ७४ विकेट्स घेतल्या, तर १२८ लिस्ट ए क्रिकेटमध्ये ७० विकेट्स घेतल्या.
त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वाधिक चर्चेत राहिलेला क्षण म्हणजे १९९८ मध्ये पाकिस्तानविरुद्धच्या वनडे सामन्यात ४८ षटकात ३१५ धावांचा पाठलाग करताना भरताला २ चेंडूत ३ धावांची गरज होती, त्यावेळी कानिटकर फलंदाजी करत होते आणि सक्लेन मुश्ताक गोलंदाजी करत होते. पण शेवटच्या चेंडूवर कानिटकर यांनी मिडविकेटवरून विजयी चौकार मारला होता. त्या एका चौकाराने त्यांना एका रात्रीत हिरो केले होते.
कानिटकर हे रणजी ट्रॉफीमध्ये ८००० हून अधिक धावा करणाऱ्या मोजक्या क्रिकेटपटूंपैकी एक आहेत. त्यांनी खेळाडू म्हणून अखेरचा सामना २०१३ मध्ये खेळला. त्यानंतर त्यांनी प्रशिक्षण क्षेत्रात पाऊल टाकले. त्यांनी मध्यप्रदेश, राजस्थान, गोवा या रणजी संघांना प्रशिक्षण दिले.
ते रायझिंग पुणे सुपर जायंट्स संघासाठीही आयपीएलमध्ये सहाय्यक प्रशिक्षक होते. त्यानंतर ते बीसीसीआयच्या राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमीमध्येही सामील झाले. त्यांनी काही वर्षांपूर्वी भारताच्या युवा संघाच्या मार्गदर्शनाची जबाबदारी सांभाळली.ही जबाबदारी सांभाळताना त्यांनी भारतीय महिला संघाला आणि भारतीय अ संघालाही मार्गदर्शन केले आहे. त्यांच्याकडे भारतीय क्रिकेटमधील एक उत्तम प्रशिक्षक म्हणून पाहिले जाते.
