कर्करोग, हृदयरोग, मधुमेह, मज्जासंस्थेचे आजार, श्वसन विकार आदी आजारांच्या रुग्णांना दीर्घकाळ उपचार व सतत काळजीयुक्‍त सेवांची गरज भासते. यासाठी शारीरिक वेदना निवारण, मानसिक व सामाजिक आधार, कुटुंबीय समुपदेशन या सेवांचा समावेश आहे.
या सेवा जवळील आरोग्य केंद्रात व प्रसंगी घरपोच पुरविण्यात येणार आहेत. त्‍यातून जीवनाच्या अखेरच्या टप्प्यात सन्मानाने जगण्यासाठी आवश्यक असलेली उपचार सुविधा अगदी प्राथमिक आरोग्य केंद्रापासून जिल्हा रुग्‍णालयापर्यंत मोफत पुरविण्यात येणार आहेत.
शारीरिक वेदना निवारण उपचार व सेवेला ‘पॅलिएटिव्ह केअर’ असेही म्‍हणतात. कर्करोगाच्‍या शेवटच्‍या टप्‍प्‍यातील ही उपचारपद्धती आहे. त्‍याचबरोबर इतर ज्‍या आजारांमध्‍ये वेदना होतात त्‍यांच्‍यामध्‍येही ही उपचारपद्धती दिलासा देते. आरोग्य विभागाकडून राज्यात ही ‘पॅलिएटिव्ह केअर’ (उपशामक काळजी सेवा) सुविधा सर्व दवाखान्‍यांमध्‍ये उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे.
मॉर्फिनसारखे वेदनाशामक औषधेही उपलब्ध
या कार्यक्रमाचा सर्वात महत्त्वाचा आणि धाडसी निर्णय म्हणजे मॉर्फिनसारखी प्रभावी वेदनाशामक औषधे थेट प्राथमिक आरोग्य केंद्रांवर उपलब्ध करून दिली जाणार आहेत. प्रशिक्षित वैद्यकीय अधिकारी प्राथमिक आरोग्य केंद्रस्तरावर ती औषधे लिहून देऊ शकतील. त्यामुळे ग्रामीण भागातील रुग्णांना वेदना नियंत्रणासाठी जिल्हा रुग्णालयात धाव घ्यावी लागणार नाही. आरोग्य यंत्रणेसाठी हा मोठा मानसिक आणि प्रशासकीय बदल मानला जात आहे.
कुठे मिळतील उपचार?
‘पॅलिएटिव्ह केअर’ सेवा केवळ अंतिम अवस्थेपुरती मर्यादित न ठेवता आजार निदान झाल्यापासून उपचारांच्या संपूर्ण कालावधीत उपलब्ध
राज्य, जिल्हा, तालुका, प्राथमिक व समुदाय स्तरावरील आरोग्य केंद्रांमध्ये सेवा उभी करण्‍यात येईल
प्रशिक्षित मनुष्यबळ तयार करणे, वेदनाशामक औषधांचा अखंड पुरवठा, जनजागृती, केअरगिव्हर प्रशिक्षण व घरगुती सेवांना बळकटी देणे
यावर भरराज्यातील सर्व जिल्हा रुग्णालये, ग्रामीण रुग्णालये, प्राथमिक आरोग्य केंद्रे, आरोग्य केंद्रे, आरोग्यवर्धिनी केंद्रांमध्ये ‘पॅलिएटिव्ह केअर’ सेवा बंधनकारक
जिल्हा रुग्णालयांमध्ये किमान ४ ते ६ बेड उपशामक काळजीसाठी राखीव ठेवण्यात येतील
२४ तास नर्सिंग केअर, समुपदेशन, फिजिओथेरपी, आवश्यक औषधसाठा तसेच गृहभेटींचा समावेश
कोणत्‍या आजारांवर उपचार?
हृदय, यकृत, मूत्रपिंड व फुफ्फुस निकामी होणे
पक्षाघात (स्‍ट्रोक), पार्किन्सन्‍स, स्‍मृतिभंश (डिमेन्शिया)वृद्धांमधील दीर्घकालीन वेदना, बाल पॅलिएटिव्ह केअर, अपंगत्व आणि दीर्घकालीन मानसिक आजार
राज्यात कर्करोग, हृदयरोग, मधुमेह, मज्जासंस्थेचे आजार, श्वसन विकार तसेच वृद्धापकाळाशी संबंधित आजारांचे प्रमाण वाढत असून अनेक रुग्णांना दीर्घकालीन उपचार व सतत काळजी घेण्‍याची गरज भासते. अशा रुग्णांना मानसिक-सामाजिक आधार, कुटुंबीय समुपदेशन, घरपोच सेवा व जीवनाच्या अंतिम टप्प्यात सन्मानपूर्वक काळजी मिळावी हा ‘पॅलिएटिव्ह केअर’चा मुख्य उद्देश आहे.
