जन्मजात विकृतींमुळे होणारे बालमृत्यू रोखण्यासाठी राज्याच्या आरोग्य विभागाने उच्च जोखीम गर्भवतींसाठी ‘ॲनॉमली स्कॅन’ तपासणी अनिवार्य केली आहे. शासकीय व खासगी रुग्णालये, तसेच सोनोग्राफी केंद्रांना याबाबत स्पष्ट आदेश देण्यात आले असून, वेळीच निदान करून आवश्यक वैद्यकीय उपाययोजना करण्याचा उद्देश आहे.
गेले तीन वर्षे बालमृत्‍यूंचा अभ्‍यास केला असता, एकूण मृत्‍यूंपैकी ५ ते ६ टक्के मृत्‍यू हे जन्मजात व्‍यंग बालके जन्‍माला आल्‍याने होतो. अशी बालके जन्‍माला येऊ न देता, त्‍यांचा वेळीच वैद्यकीय गर्भपात करून बालमृत्‍यूला आळा घालण्‍याचा उद्देश त्‍यामागे आहे. ‘ॲनॉमली स्कॅन’ ही एक प्रकारची सोनोग्राफी तपासणी असून, त्‍याद्वारे गर्भातील विकृती ओळखता येतात. ही तपासणी गरोदरपणात आठवड्याच्या १८ ते २० आठवड्यांच्या कालावधीत करण्‍यात येते. तर, २०२४-२५ पासून शासकीय रुग्णालयांत दुसऱ्या तिमाहीत (सेकंड ट्रायमेस्टर) ‘ॲनॉमली स्कॅन’ची सुविधा मोफत उपलब्ध आहे. मात्र, खासगीमध्‍ये ही तपासणी सशुल्‍क आहे. तसेच, ५० टक्के प्रसूतिपूर्व व प्रसूतीनंतरच्या सेवा खासगी दवाखान्यांमधून दिल्या जात असल्याने खासगी रुग्णालयांनाही हे बंधनकारक करण्यासाठी सरकारने याबाबतचा शासन निर्णय नुकताच जारी केला आहे.
उच्च जोखीम गर्भवती कोण?
वय १८ वर्षांखाली किंवा ३५ वर्षांपेक्षा जास्त
गर्भावस्थेदरम्यान ‘टॉर्च’ संसर्ग (रुबेला, सीएमव्ही, हर्पिस इ.)
मधुमेह, हृदयविकार, थायरॉइड, अपस्मार, स्थूलता (बीएमआय ३० पेक्षा जास्त)
आयव्हीएफद्वारे गर्भधारणा
डाउन सिंड्रोम/इतर गुणसूत्रीय विकृतीचा धोका
पूर्वी गर्भपात, मृतजन्म किंवा जन्मजात विकृतीचा इतिहास
जवळच्या नात्यातील विवाह
मद्यपान, धूम्रपान, औषधे/कीटकनाशकांचा संपर्क
फॉलिक ॲसिडची कमतरता, तीव्र रक्तक्षय किंवा
कुपोषणनिर्णय का घेतला?
बालमृत्यूचे वाढत्या प्रमाणाच्या पार्श्वभूमीवर आरोग्य विभागाचा निर्णय
गर्भात विकृती आढळल्यास वैद्यकीय गर्भपाताबाबत समुपदेशन व्यवस्था
२०२३-२४ : ६.३४ टक्के बालमृत्यू जन्मजात विकृतीमुळे
२०२४-२५ : प्रमाण वाढून ६.६ टक्के
२०२५-२६ (ऑक्टोबरपर्यंत) : ६.७ टक्क्यांपर्यंत वाढ
शहरासह आता ग्रामीण भागातही ‘ॲनॉमली स्कॅन’ बऱ्यापैकी केले जाते. त्‍याबाबत जनजागृती आहे. त्‍यामुळे आता जरी सरकारने हे सक्‍तीचे केले असले, तरी त्‍याचा खूप फायदा होईल, असे वाटत नाही. परंतु, तरी हा निर्णय उपयुक्‍त ठरेल. या मुळे बालकांमधील जन्मजात व्‍यंग असल्‍यास कळू शकते. सर्व सरकारी रुग्‍णालयात हे स्कॅन उपलब्ध आहे. दुर्गम भागातील गर्भवतींना याचा जास्त उपयोग होईल.
