रेल्वे चालकाला आता इंजिनमध्येच सात किलोमीटर दूर असलेला सिग्नल दिसणार आहे. त्यामुळे तो आधीच रेल्वेचा वेग वाढवायचा की कमी करायचा, हा निर्णय घेऊ शकेल. परिणामी रेल्वेच्या गतीवर नियंत्रण ठेवणे व अपघात टाळण्यासाठी याची मदत होईल.
रेल्वे प्रवास गतिमान होताना तो अधिक सुरक्षित होण्यासाठी देशातील महत्त्वाच्या रेल्वे मार्गावर ‘कवच’ प्रणाली कार्यान्वित केली जात आहे. पुणे विभागात ७००किलोमीटरच्या मार्गांपैकी २५० किमीपेक्षा जास्त अंतरावर ‘नॉन-सिग्नलिंग कवच’ची चाचणी घेण्यात आली असून, ती यशस्वी ठरली आहे.
सिग्नलवरून वारंवार होणाऱ्या रेल्वे अपघाताच्या पार्श्वभूमीवर रेल्वे मंत्रालयाने १६ जुलै २०२४ ला ‘कवच ४. ०’ला मंजुरी दिली. पूर्वीच्या ‘कवच २.०’च्या तुलनेत हे अत्यंत अद्ययावत आहे. पूर्वीच्या कवच यंत्रणेत काही उणिवा होत्या. रेल्वे प्रशासनाने त्या दूर केल्या आहेत. ‘कवच ४.०’ हे देशातील १० हजार रेल्वे इंजिनमध्ये बसविले जात आहे. तसेच ९ हजार किलोमीटरच्या सेक्शनमध्ये ‘कवच ४.०’ बसविण्याचे काम वेगाने सुरु आहे. यात पुणे विभागात २५० किलोमीटरवर तर ८० हून अधिक रेल्वे इंजिनमध्ये कवच ‘४.०’ यंत्रणा बसविली गेली.
पुणे विभागातील पुणे-कोल्हापूर व दौंड-मनमाड दरम्यान कवच प्रणालीची चाचणी झाली आहे. या प्रगत तंत्रज्ञानामुळे रेल्वे गाड्यांचे समोरासमोर व पाठीमागून धडक होणे, तसेच सिग्नल ओलांडण्याच्या चुकांना पूर्णपणे आळा बसेल. उर्वरित मार्गावरदेखील ‘कवच’ प्रणाली बसविण्याचे काम वेगाने सुरू आहे.
‘कवच’ म्हणजे काय?
रेल्वेच्या इंजिनमध्ये टीसीएएस (ट्रेन कॉलेजन अव्हॉइड सिस्टीम) ही प्रणाली बसविली जाते. हे स्पॉट सिग्नलला वायरलेसद्वारे जोडले गेलेले असते. यासाठी स्थानकांवर कम्युनिकेशन टॉवर उभारण्यात येतो. याच्यामार्फत वेगाने धावत असलेल्या गाडीने सिग्नल लाल असताना जर सिग्नल मोडला तर आपोआप ब्रेक लागून गाडी थांबेल. त्यामुळे पुढचा अपघात टळतो. तसेच हे करत असताना सहाय्यक रेल्वे चालकाला स्पॉट सिग्नल पाहण्याची गरज नाही. कारण केबिनमध्येच स्क्रीनवर पुढचा सिग्नल कोणता असणार आहे, हे आधीच कळेल. त्यामुळे गाडी थांबवायची की नाही, हे चालकाला आधीच ठरविणे सोपे होणार आहे. यामुळे वेगात सातत्य राहण्यास मदत होते.
‘कवच’चे फायदे
एकाच ट्रॅकवर दोन रेल्वे विरुद्ध दिशेने धावत असतील तर त्यांना तीन ते चार किलोमीटर आधीच ‘कवच ४.o’ मुळे स्वयंचलित पद्धतीने ब्रेक लावून रेल्वे थांबवल्या जातील.एकाच ट्रॅकवर कमी अंतराने एका पाठीमागे एक रेल्वे धावत असेल, त्या परिस्थितीतसुद्धा ‘कवच’ मुळे ब्रेक लागेल.रेल्वे धावत असताना रेल्वे फाटक असलेल्या ठिकाणी जर फाटक खुले असेल तर ते फाटक येण्यापूर्वीच चालकाने ब्रेक लावण्याच्या आधी ‘कवच’ ब्रेक लावून रेल्वे थांबवेल.ज्या मार्गावर वेगमर्यादा निश्चित केली आहे. त्या वेगाहून अधिक वेगाने रेल्वे धावत असेल तर तेव्हादेखील कवच गाडीचा वेग कमी करेल.रेल्वे लूप लाइनवर जात असताना चालकाने वेग कमी केला नाही, तर ‘कवच’ स्वतःहून वेग कमी करून त्याचा वेग २० ते ३० प्रतिकिलोमीटर इतका करेल.
रेल्वे धावत असताना मार्गाजवळ जर नागरी वसाहत असेल, तर त्या ठिकाणी चालकाने हॉर्न वाजवायचा विसरला तर कवच स्वयंचलित पद्धतीने हॉर्न वाजवून सर्वांना सावध करेल.
सिग्नल लाल असताना चालकाने रेल्वे पुढे नेण्याचा प्रयत्न केला, तर ‘कवच’मुळे रेल्वे पुढे जाणार नाही. यामुळे अपघात होणार नाही.
