समाजक्रांतीची ज्योत प्रज्वलित करणारे महात्मा जोतिराव फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या स्मारक विस्तार प्रकल्पाबाबत मोठमोठ्या घोषणा आणि मंजुरीचा गाजावाजा होत असताना प्रत्यक्षात मात्र प्रकल्प ठप्पच असल्याचे वास्तव उघड झाले आहे.
भूसंपादनाचे धोरण मुख्यसभेत मंजुरीअभावी अडकून पडले आहे.दुसरीकडे कोट्यवधींच्या या प्रकल्पाच्या खर्चाचा अंदाजही अद्याप तयार नसल्याने महापालिका प्रशासनाच्या कार्यक्षमतेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. एका बाजूला वारंवार बैठका आणि आश्वासने दिली जात असताना, दुसऱ्या बाजूला प्रत्यक्ष कामाची गती शून्यावरच का? असा संतप्त सवाल उपस्थित होत आहे.
महापालिकेने आगामी वर्ष महात्मा जोतिराव फुले यांचे द्विशताब्दी जयंती वर्ष म्हणून साजरे करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यासाठी स्थायी समितीने मान्यताही दिली आहे. दुसरीकडे या ‘समता भूमी’चा विस्तार करून देशभरातील पर्यटकांना तिथे आकर्षित करण्याचा प्रयत्न राज्य सरकारचा आहे. गेल्या अनेक वर्षांपासून या दोन्ही वास्तूंचे एकत्रीकरण करून राष्ट्रीय स्मारक करावे, अशी मागणी होती.
त्यासाठी राज्य सरकारने सुमारे अडीच वर्षांपूर्वी आरक्षण बदलून स्मारकाचे आरक्षण टाकले. त्यानंतर या प्रकल्पासाठी २०० कोटी रुपयांची घोषणा केली. त्यातील १०० कोटी रुपये महापालिका देणार आहे.या प्रकल्पासाठी फुले वाडा आणि सावित्रीबाई स्मारक यांच्या दरम्यानची ५ हजार ३१० चौरस मीटर जागा भूसंपादन करावी लागणार आहे. ही जागा लवकर ताब्यात यावी, यासाठी स्वतंत्र उपायुक्त नियुक्त केले होते. त्यांनी सर्वेक्षण करून घरमालक, भाडेकरू, दुकान मालक किती आहेत, याची संख्या निश्‍चित केली.
त्यासाठीचे धोरण मुख्यसभेच्या मान्यतेसाठी ठेवण्यात आले. पण त्याला अद्याप मान्यता मिळाली नाही.अजित पवारांनी घेतली होती झाडाझडतीफुले स्मारकासाठी राज्य सरकारने हिरवा कंदील दिल्यानंतर महापालिकेकडून भूसंपादनाची प्रक्रिया व अन्य कामे संथ गतीने सुरू होती. त्यावर दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी भर बैठकीत तत्कालीन आयुक्तांना ‘काम जमत नसेल तर बदली करून टाकतो,’ अशा शब्दांत दम भरला होता.
त्यानंतर या प्रक्रियेला वेग आला. पण आता पुन्हा एकदा ही प्रक्रिया संथ झाली आहे.आराखडा तयार; पण खर्चाचे काय?भूसंपादन झाल्यानंतर भवन रचना विभागाकडून या स्मारकाचे काम हाती घेतले जाणार आहे. सव्वा एकराच्या जागेत बगीचा, कारंजे, आकर्षक विद्युत रोषणाई, ६०० आसन क्षमतेचे ॲम्फिथिएटर, महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या कार्याविषयी माहिती देणारे शिल्प याचा समावेश आहे.
हा आराखडा तयार झाला असला तरी अद्याप त्याला किती खर्च येणार, याचे पूर्वगणनपत्रक तयार झालेले नाही.पुण्यात महात्मा फुले यांचा वाडा आहे, हे आम्ही लहानपणापासून ऐकत आलो होतो. पण आज हा वाडा प्रत्यक्षात पहायला मिळाला. ही जागा आम्हाला बघता आली, याचा आनंद आहे. आता गावाकडे गेल्यानंतर महात्मा फुलेंच्या वाड्याबाबत माझ्या अंगणवाडीतील मुलांना माहिती देईन.
